Operation Cyclone (1979-1992): CIA’in Afgan Tuzağı ve Bugünkü Cihatçı Kuşağın Doğum Belgesi

“Tarihi bir hata mı? Sovyetler resmî olarak sınırı geçtiği gün, Başkan Carter’a şu mealde bir not yazdım: ‘Artık SSCB’ye kendi Vietnam Savaşı’nı verme fırsatımız var.’ Pişmanlık duyuyor muyum? Hayır. O gizli operasyon mükemmel bir fikirdi. Rusları Afgan tuzağına çekmek ve istiyorsunuz pişmanlık duymamı? Sovyet İmparatorluğu’nun çöküşü yanında, biraz kızgın Müslüman’ın ne önemi var?” — Zbigniew Brzezinski, Le Nouvel Observateur, Ocak 1998.

3 Temmuz 1979: Bir İmzanın Altında 22 Yıl Sonraki İkiz Kuleler

Resmî tarih kitaplarının okutmadığı bir tarih var: 3 Temmuz 1979. O gün, Beyaz Saray Oval Ofisi’nde Başkan Jimmy Carter, masasının üzerine konulan bir “Presidential Finding”i (Başkanlık Bulgusu — CIA örtülü operasyonlarının yasal zemini) imzaladı. Belge tek bir karar içeriyordu: Pakistan İstihbarat Servisi (ISI) kanalıyla, Afganistan’daki Sovyet yanlısı hükümete karşı savaşan mücahit gruplara gizli, ölümcül olmayan yardım sağlanması. İlk ödenek: yaklaşık 500.000 dolar.

Bu imzanın tarihsel önemi şudur: Sovyet işgali henüz başlamamıştı. Kızıl Ordu’nun ilk birlikleri Kabil’e 27 Aralık 1979 gecesi inecekti — Carter imzasından tam 5 ay 24 gün sonra. Yani ABD’nin Afgan mücahitlere yardımı, Moskova’nın işgaline karşı bir tepki değildi. Aksine, işgali tetikleme niyetiyle tasarlanmış bir provokasyondu. Bunu kimse 1998’e kadar yüksek sesle söylemedi. 1998’de söyleyen kişi de operasyonun mimarı bizzat Zbigniew Brzezinski oldu — Carter’ın Ulusal Güvenlik Danışmanı, Polonya kökenli Soğuk Savaş şahinlerinin başı.

Resmî ABD versiyonu yıllarca farklıydı: “Sovyetler 1979 Aralık’ta Afganistan’ı işgal etti, biz de mücahitlere yardım etmeye 1980’de başladık.” Bu versiyon, eski CIA Direktörü Robert Gates‘in 1996 anıları (From the Shadows) ile çatladı. Gates, yardım kararının Sovyet işgalinden altı ay önce verildiğini açıkça yazdı. Bu kitap, Brzezinski’yi sıkıştırdı; o da Fransız Le Nouvel Observateur dergisine Vincent Jauvert’le yaptığı 15-21 Ocak 1998 tarihli söyleşide doğruladı. Evet, biz önce başladık. Hatta Sovyetleri çekmek için başladık.

Brzezinski’nin Tuzağı: Sovyetlere Kendi Vietnam’ını Yaşatmak

Zbigniew Brzezinski Polonya doğumluydu. Babası Polonya Cumhuriyeti’nin Kanada büyükelçisiydi. 1939’da SSCB’nin Polonya’nın doğusunu Almanya ile paylaşmasını çocuk gözleriyle gördü. Hayatı boyunca tek bir stratejik takıntısı oldu: Sovyetler’i parçalamak. 1976’da Carter onu Ulusal Güvenlik Danışmanı yaptığında, Beyaz Saray’a giren en Sovyet karşıtı isim oydu.

Brzezinski’nin 1977-1981 arası uyguladığı doktrin tek cümleyle özetlenir: Sovyetler’in yumuşak karnı, kuzey ve güney Müslüman çevresidir. Sovyet İmparatorluğu, 50 milyon Müslüman’ı (Özbek, Kazak, Tatar, Azeri, Tacik, Çeçen) yönetiyordu. Brzezinski, eğer Afganistan’da İslamî bir ayaklanma kalıcı hale getirilirse, bu yangının Orta Asya cumhuriyetlerine sıçrayabileceğini hesaplıyordu. ABD Eski Dışişleri Bakanı Henry Kissinger ile birlikte geliştirdikleri, sonradan akademide “Yeşil Kuşak / Green Belt” diye anılan strateji, Türkiye’den Pakistan’a uzanan bir İslamî kuşağı SSCB’ye karşı tampon ve silah olarak kullanmayı öngörüyordu.

1998 Le Nouvel Observateur söyleşisinin en çıplak cümlesini Brzezinski şöyle kurdu: “Resmî tarih versiyonuna göre CIA yardımı 1980’de, Sovyet ordusu Afganistan’ı işgal ettikten sonra başladı. Ama bu güne kadar gizli kalan gerçek tam tersidir. Aslında 3 Temmuz 1979’da Başkan Carter, Kabil’deki Sovyet yanlısı rejimin muhaliflerine örtülü yardım için ilk direktifi imzaladı. O gün Carter’a bir not yazdım: ‘Bence bu yardım Sovyet askerî müdahalesine yol açacaktır.'” Yani Brzezinski, yardımın provokasyon değerini daha imza anında biliyordu, hesaplamıştı ve istiyordu.

Akademide bu hâlâ tartışmalıdır. Bazı tarihçiler (Conor Tobin, 2020) Brzezinski’nin 1998’de geçmişe “kahramanlık” yamaladığını, asıl belgelerin böyle bir tuzak teorisini tam doğrulamadığını ileri sürer. Buna karşın David N. Gibbs gibi tarihçiler, dönemin diğer belgeleri ve Brzezinski’nin 1983 anılarındaki üstü kapalı tatmin ifadeleri ile birlikte değerlendirildiğinde tuzak hipotezinin sağlam zemine oturduğunu göstermiştir. Tartışmalı kalan şey “niyet”in derecesidir; eylemin kendisi tartışmasızdır: ABD, Sovyetlerden önce mücahitleri silahlandırmaya başladı. Bu, belgesel bir gerçektir.

27 Aralık 1979: Tuzak Kapanıyor — Kızıl Ordu Sınırı Geçiyor

1978 Nisan’ında Afganistan’da “Sevr Devrimi” oldu: Halk Demokratik Partisi (PDPA) iktidarı aldı. Moskova için bu beklenmedik bir hediyeydi ama aynı zamanda bir baş ağrısıydı çünkü PDPA, hiçbir köy çoğunluğuna dayanmayan, Kabil aydınlarının partisiydi. Köylerde direniş bir yıl içinde patladı. ABD’nin gizli yardımı tam bu kırılgan zemine eklendi: Mart 1979’dan itibaren Pakistan ISI üzerinden Afgan muhaliflere küçük çaplı silah ve para aktı. Carter’ın 3 Temmuz imzası, bu akışı resmî ve büyütülmüş bir programa çevirdi.

Moskova paniği saraydaki çatlakları görüyordu. Eylül 1979’da Kabil’de iç darbe oldu, ılımlı Taraki öldürüldü, sertlik yanlısı Hafizullah Amin başa geçti. Amin’in CIA ile temas kurma şüphesi Politbüro’yu çıldırttı. Brezhnev, savunma bakanı Ustinov ve KGB başkanı Andropov, 12 Aralık 1979’da işgal kararı verdi. 27 Aralık 1979 gecesi, KGB’nin elit “Alfa” birimi Tajbeg Sarayı’na baskın yaptı, Amin öldürüldü, yerine Moskova’nın adamı Babrak Karmal getirildi. Kızıl Ordu’nun 40. Ordu birlikleri Salang Geçidi’nden Kabil’e indi.

Brzezinski’nin Carter’a yazdığı not, işgalin ilk gününde gönderildi: “Şimdi SSCB’ye kendi Vietnam’ını verme fırsatımız var.” Bu cümle, Operasyon Cyclone’un gerçek ruhudur. Mücahitlere yardım, Afgan halkına özgürlük getirmek için değil, Moskova’yı 10 yıl boyunca bir bataklıkta tutmak için tasarlandı. Ve bu hesap tuttu: 1989’da Sovyetler çekildiğinde 15.000 Sovyet askeri ölmüş, ekonomik olarak yıpranmış, ideolojik olarak meşruiyetini kaybetmişti. 1991’de SSCB dağıldı. Brzezinski 1998’de hâlâ gururla bunu sahipleniyordu.

Üçgen: CIA — Pakistan ISI — Suudi GID

Operation Cyclone, ABD’nin CIA tarihindeki en büyük örtülü operasyonu oldu. 1979-1992 arasında ABD tarafından harcanan toplam: yaklaşık 3 milyar dolar. Suudi Arabistan Krallık İstihbaratı (GID, Prens Türki bin Faysal yönetimindeydi) bu rakamı dolar dolara eşledi — yani toplam fon 6 milyar doları aştı. Bu rakama, Çin’in sağladığı silahlar, Mısır’ın eski Sovyet stoklarından sattıkları ve Britanya MI6’nın küçük çaplı yardımları dahil değildir.

Operasyonun ayakta duran üç ayağı vardı:

• CIA (Washington-Langley): Para ve silah temini, stratejik yönlendirme. ABD doğrudan Afganistan’da sahaya inmedi; Pakistan üzerinden çalıştı. CIA’in bu dönemdeki Afganistan masası şefi Gust Avrakotos ve sonraki dönem Milt Bearden bu operasyonu yönetti. Texas Demokrat Kongre üyesi Charlie Wilson ise operasyonun bütçesini Kongre’de katlatan figür oldu (sonradan Charlie Wilson’s War kitabı ve filmi).
• ISI (Pakistan, Inter-Services Intelligence): Operasyonun saha komutanı. Tüm silahlar Karaçi limanına geliyor, ISI’nin Afgan masası tarafından dağıtılıyordu. Genel Ziya-ül-Hak (12 Temmuz 1977’de darbe ile başa gelen İslamcı diktatör) yönetiminde Pakistan, ABD’nin koşulsuz cephe ülkesi oldu. Yardım Pakistan’a uçtu, ISI elinde belirleyici filtre olarak kaldı — kime ne kadar silah verileceğini ABD değil, ISI seçti. ISI ise açıkça en radikal İslamcı grupları tercih etti, özellikle Pashtun lideri Gulbuddin Hekmatyar’ın Hizb-i İslami’sini.
• Suudi GID (General Intelligence Directorate): Para ve ideoloji ayağı. Suudiler her ABD dolarına bir Suudi doları ekledi. Bunun ötesinde, Suudi Arabistan operasyonun Vahabi/Selefi ideolojisini Pakistan-Afgan sınırına ihraç etti. Peşaver çevresindeki yüzlerce Diyobandî-Selefî medrese, Suudi parasıyla Afgan mültecilerin çocuklarını cihat doktrinine göre yetiştirdi. Bu medreseler, 1994’te “Taliban” hareketinin doğacağı maternal ortamdır.

Mohammad Yousaf, ISI’nin Afgan masasının 1983-1987 arası şefi, anıları The Bear Trap‘te (1992, Mark Adkin ile) operasyonun günlük rutinini şöyle anlatır: “CIA bize silah getiriyor, biz dağıtıyorduk. CIA hangi grupların ne aldığını bilmek istiyordu ama biz onları perdeliyorduk. Çünkü ISI’nin önceliği Pakistan’ın stratejik derinliği — yani Hindistan’a karşı arka cephe — idi. Bu yüzden ben her zaman en radikal İslamcı komutanlara silah verdim.” Bu cümle, operasyonun ahlaki anatomisidir: Para Amerikalı, silah Amerikalı, ama ideoloji ve dağılım yetkisi tamamen Pakistan İslamcı askerî elitinin elindeydi.

Stinger Füzeleri 1986: Helikopterleri Düşüren Sihirli Sopa

1985’e kadar mücahitler Sovyet helikopterlerine karşı çaresizdi. Sovyet Mi-24 Hind helikopterleri köyleri taradı, mücahit kolonlarını dağ geçitlerinde yok etti. Brzezinski’nin halefi Reagan dönemi CIA Direktörü William Casey ve Charlie Wilson birlikte bir devrim için bastırdı: omuzdan atılan, ısı güdümlü FIM-92 Stinger füzelerini mücahitlere vermek.

Pentagon ve CIA bu fikre uzun süre karşı çıktı: Stinger Sovyetlerin eline geçerse, NATO uçaklarına karşı tersine çevrilebilirdi. Ama 1986 başında Reagan onay verdi. Ağustos 1986’da ilk Stinger sevkiyatı Pakistan’a ulaştı. 25 Eylül 1986, Celaleddin Hakkani’nin (sonradan Hakkani Şebekesi’nin lideri, Taliban’ın askeri kanadı) bir grubu Celalabad havaalanı yakınında üç Mi-24 Hind’i Stinger’la düşürdü. Operasyonun seyri değişti. 1986-1988 arası mücahitler yaklaşık 270 Sovyet hava aracı düşürdü.

Toplamda CIA, mücahitlere yaklaşık 2.300-2.500 Stinger teslim etti. Operasyon sonrasında ABD geri toplamaya çalıştı, parça başına 100.000 dolara kadar fiyat verdi — büyük bölümü geri alınamadı. Bu Stinger’lar daha sonra 1996-2001 arasında Taliban depolarında, 2001 sonrası ABD’nin işgal ettiği Afganistan’da güvenlik tehdidi olarak yeniden gündeme geldi. 1990’larda Bosna-Hersek savaşında, Çeçenistan’da ve İran’da bazılarının görüldüğü iddia edildi. Silah, tarihin akışından bağımsız değildir; silahı dağıttığın ele döner.

ISI Eğitim Kampları: 11 Eylül’ün Doğduğu Mektepler

Pakistan’ın kuzeybatı Pashtun bölgesi, özellikle Peşaver ve Federally Administered Tribal Areas (FATA), 1980’lerde dünyada eşi olmayan bir cihat üniversitesine dönüştü. ISI’nin yönettiği yaklaşık 40 eğitim kampı, Pakistan-Afgan sınırı boyunca dağıldı. Bu kamplarda eğitim verenler arasında ABD Yeşil Bereler subayları, Britanya SAS eğitmenleri, hatta Çin Halk Kurtuluş Ordusu’ndan gelen patlayıcı uzmanları vardı.

Operasyon sadece Afgan mücahitleri eğitmedi. “Afgan Arapları” denen yabancı savaşçılar dünyanın dört bir yanından Peşaver’e aktı: Suudi Arabistan, Mısır, Yemen, Cezayir, Fas, Sudan, Filistin, Çeçenistan, Tacikistan, Filipinler, Endonezya, Türkiye ve bizzat ABD’den Müslüman gönüllüler. Toplam tahmini sayı: 20.000-30.000 yabancı savaşçı. Bu insanların kayıt, lojistik ve eğitim merkezi Maktab al-Khidamat (Hizmet Bürosu) idi. Kurucuları: Filistinli alim Abdullah Yusuf Azzam ve Suudi inşaat milyarderinin oğlu Üsame bin Ladin. Kuruluş tarihi: 1984. Bin Ladin, başta bir lojistik finansörüydü — kendi parasını harcadı, Suudi sermayedaşlarından da topladı.

Burada hassas bir nokta vardır. “CIA bin Ladin’i doğrudan eğitti” iddiası popüler kültürde yaygındır ama akademik tarihçilik bunu tam doğrulamaz. Steve Coll’un Ghost Wars‘ta (2004) titizlikle gösterdiği gibi: Bin Ladin, CIA’in doğrudan adamı değildi; CIA Afgan Araplarına doğrudan operasyonel destek vermedi; CIA, ISI’ye veriyordu; ISI ise Suudi parasıyla beslenen Maktab al-Khidamat’la sınır komşusuydu. Aynı kamp, aynı eğitmen, aynı silah deposu — ama bürokratik akış üç-dört kademe uzaktı. Bu, ABD’yi aklamaz; aksine, sistemin dolaylı sorumluluğunu çıplaklaştırır. Doğrudan operatif olmasanız bile, parayı, silahı ve eğitim altyapısını sağladıysanız, çıkan canavardan sorumlusunuz.

Yedi Pir, Yedi Kıyamet: Mücahit Komutanların Albümü

ISI, Operation Cyclone yardımlarını yedi büyük mücahit grubuna (“Peşaver Yedilisi”) dağıttı. Bunların kompozisyonu, ABD’nin saha üzerinde nasıl bir Frankenstein yarattığını gösterir:

• Gulbuddin Hekmatyar (Hizb-i İslami): ISI’nin gözdesi. Pashtun, Müslüman Kardeşler etkisinde radikal İslamcı. ABD silahlarının tahminen %50’sini aldı. 1990’larda Kabil’i topa tutarak şehri taş yığınına çevirdi. 2001 sonrası Taliban yanında ABD’ye karşı savaştı. Bugün yaşıyor.
• Burhanuddin Rabbani (Cemiyet-i İslami): Tacik. Daha ılımlı İslamcı. 1992-1996 arası Afganistan Cumhurbaşkanı. 2011’de Taliban tarafından bombalı saldırıyla öldürüldü.
• Ahmad Şah Mesud (“Pencşir Aslanı”): Rabbani’nin askerî komutanı. Tacik. Operasyonun en yetenekli sahra generaliydi. CIA onu sevdi ama ISI hep Hekmatyar’ı tercih etti. Mesud, 1996-2001 arası Taliban’a karşı Kuzey İttifakı’nın lideri oldu. 9 Eylül 2001’de — 11 Eylül saldırılarından iki gün önce — El Kaide’nin gönderdiği iki sahte gazeteciye bağlı patlayıcıyla öldürüldü.
• Yunus Halis, Pir Seyyid Ahmed Geylani, Sibgatullah Müceddidi, Muhammed Nebi Muhammedi: Geri kalan dört grup lideri. Geylani ve Müceddidi görece ılımlı, klasik tasavvuf çizgisinde; diğerleri radikal İslamcı çizgide.
• Üsame bin Ladin: 1984 sonrası Peşaver’de Maktab al-Khidamat’ı kurarak Afgan Arap akışını yönetti. 1988’de Maktab’ın iç çatışmasından sonra El Kaide‘yi kurdu — kelime anlamı “Üs”. 1989’da Sovyetler çekildikten sonra Suudi Arabistan’a döndü; 1990 Körfez Savaşı’nda ABD askerlerinin Suudi topraklarına konuşlanmasına öfkelendi; 1996’da Sudan’dan kovulup Afganistan’a sığındı; Taliban’ın koruması altına girdi.
• Molla Muhammed Ömer: Operation Cyclone döneminde küçük bir Hizb-i İslami komutanıydı, bir gözünü Sovyet topçu ateşinde kaybetti. 1994’te Kandahar yakınında “adalet meclisi” kurarak Taliban hareketini başlattı. 1996’da Kabil’i aldı, Afganistan İslam Emirliği’ni ilan etti. 2001 ABD işgalinde kaçtı, 2013’te öldü (Taliban 2015’te açıkladı).

Listeye dikkatlice bakın: Taliban’ı kuran adamlar, El Kaide’yi kuran adamlar, 11 Eylül’ü planlayan Halid Şeyh Muhammed’in mentörleri, 1990’lar Çeçen ve Bosna cihatçılarının askerî komutanları — hepsinin ortak adresleri 1980’ler Peşaver kamplarıdır. Bu kampların maddi finansörü ABD ve Suudi Arabistan’dır. ISI eğitmendir. Çıkış üretimi ise küresel cihat ağıdır.

1989 Çekilme — 1996 Taliban — 1998 Büyükelçilik Bombaları — 2001 11 Eylül

15 Şubat 1989’da son Sovyet askeri Termez Köprüsü’nden Özbekistan’a geri çekildi. ABD bayram etti, CIA Afganistan masasını sessizce kapattı. Sonra ne olduysa: Operasyon, kapatılan yerden çıkmaya başladı.

1992-1996 arası Kabil’de iç savaş yaşandı. Hekmatyar ve Mesud şehri topa tuttu. 50.000 sivil öldü. 1994’te Kandahar’da Molla Ömer’in başlattığı Taliban hareketi, ISI’nin sessiz desteğiyle (yine!) iki yıl içinde ülkenin %90’ını aldı. Eylül 1996’da Kabil düştü. Taliban, eski cumhurbaşkanı Necibullah’ı BM binasından çıkarıp asfaltta hadım edip astı.

1996’da Üsame bin Ladin Sudan’dan Afganistan’a geldi, Taliban’ın misafirperverliğine sığındı. Aynı yıl ABD’ye karşı ilk fetvasını yayınladı. 1998’de “Dünya İslamî Cephe Cihad Bildirgesi”ni Eymen el-Zevahiri’yle birlikte imzaladı. 7 Ağustos 1998: Nairobi ve Dar es Selam’daki ABD büyükelçiliklerine eşzamanlı bombalı saldırı (224 ölü). Bill Clinton yönetiminin yanıtı: Sudan’daki bir ilaç fabrikasını ve Afganistan’daki birkaç boş kampı seyir füzeleriyle vurmak. Bin Ladin yaşamaya devam etti.

12 Ekim 2000: Yemen Aden Limanı’nda USS Cole’a saldırı (17 ABD denizcisi öldü). 11 Eylül 2001: El Kaide tarafından eğitilen 19 hava korsanı (15’i Suudi vatandaşı, ikisi BAE, biri Mısır, biri Lübnan) dört uçağı kaçırdı. İkiz Kuleler, Pentagon, Pennsylvania kırsalı. 2.977 ölü. Hava korsanlarının pilot eğitimi ABD’de — Florida’da, Arizona’da. Ama hücre yapısı, ideoloji, lojistik ağ, finansman zinciri: hepsi Maktab al-Khidamat–El Kaide–Taliban Afganistanı’ndan geliyor.

O Salı sabahı New York gökyüzünde patlayan şey, 22 yıl önce Carter’ın Beyaz Saray Oval Ofisi’ndeki kalemiyle imzalanmış bir Presidential Finding’in nihai ürünüydü. Brzezinski’nin “Sovyet’i tuzağa düşürelim” doktrini, ABD’yi de tuzağa düşürdü. Şair Ozan, “What goes around comes around” der. Strateji ise daha sertçe der: Aletlerin ile silahlandırdığın canavarlar, son yemekte seni yerler.

Türkiye Köprüsü: 12 Eylül 1980 ve Yeşil Kuşak’ın Anadolu Ayağı

Türkiye, Operation Cyclone’a doğrudan operasyonel düzeyde dahil olmadı. Ama yapısal düzeyde, Yeşil Kuşak Projesi’nin Anadolu uzantısı 12 Eylül 1980 askerî darbesinden itibaren açıkça kuruldu. Bu, Türkiye solunun “komplo teorisi” değil, bizzat Brzezinski’nin halefi Paul Henze‘nin (CIA İstanbul İstasyon Şefi, 1974-1977; sonra NSC’de Brzezinski’nin sağ kolu) belgelerinde açıkça yazılı bir doktrinidir.

Yeşil Kuşak’ın Türkiye ayağının üç sütunu vardır:

• Türk-İslam Sentezi: 12 Eylül cuntası, Kemal Atatürk’ün laik milliyetçilik çizgisini terk etti ve 1970’lerde Aydınlar Ocağı çevresinin (İbrahim Kafesoğlu, Salih Tuğ, Süleyman Yalçın) geliştirdiği “Türk-İslam Sentezi” doktrinini devlet ideolojisi haline getirdi. Anayasa’ya zorunlu Din Kültürü dersi (1982) bu sentezin yasal ayağıdır. Diyanet bütçesi katlandı. İmam-Hatip sayısı 12 Eylül öncesi ~370 iken 1990’da 600’ü aştı. Bu, Yeşil Kuşak’ın içeriye uygulanmasıdır: solu tasfiye edip yerine kontrollü İslamcılık yerleştirmek.
• Cihat İhracatı ve İthalatı: 1980-1992 arası Türkiye’den Afganistan’a giden cihatçı gönüllülerin sayısı, akademik araştırmalarda birkaç yüzü bulduğu tahmin edilir (kesin rakam belgelenmiş değildir; Mehmet Faraç, Ruşen Çakır ve Faik Bulut bu kuşakla röportajlar yayınladı). Bu kuşağın bir bölümü, 1990’larda Türkiye’ye döndüğünde IBDA-C (İslamî Büyükdoğu Akıncılar Cephesi), Hizbullah Türkiye ve sonradan El-Kaide bağlantılı küçük hücrelerin (Bursa, Konya, İstanbul Beyazıt) çekirdeğini oluşturdu.
• 1990’lar Karanlık Dönemi: Sivas Madımak yangını (2 Temmuz 1993, 35 ölü), Hizbullah’ın Güneydoğu’daki kontr-gerilla cinayetleri (yüzlerce kayıp; 2000 İstanbul Beykoz operasyonunda “mezar evler”in açılması), Bahçelievler katliamı (1978, daha eski ama aynı kontr-gerilla kuşağının ürünü), Susurluk skandalı (1996) — bunların hepsi 12 Eylül cunta yapısının uzanmış elleridir. Yeşil Kuşak’ın Türkiye’de fiyatı, on yıllar süren İslamcı-mafya-derin devlet ittifakı oldu.

Burada Şekip’in editöryal çizgisini açık koyalım: Türkiye’nin 1990’lar ve 2000’ler İslamcı-AKP dalgasının köklerini sadece iç dinamiklere bağlamak yetersizdir. 1979 Carter direktifinin, 12 Eylül cuntasının ve Yeşil Kuşak doktrininin Anadolu’daki bileşkesi olmadan, bugünkü Türk siyasal İslam’ının iktidar yolu anlaşılamaz. Atatürk’ün laik cumhuriyeti, Operation Cyclone’un yan ürünü olarak içeriden hedef alındı. Bu, ne komplo teorisidir ne mistifikasyon; Henze belgelerinde, Brzezinski’nin ABD Council on Foreign Relations konuşmalarında, dönemin İngiliz Foreign Office raporlarında açıkça konuşulan bir stratejidir.

Kozmik Yorum: Emperyalizmin Kanun-u Mutallakası — Yarattığın Şey Seni Yer

Operation Cyclone, 20. yüzyıl emperyalist taktiğinin saf ve damıtılmış halidir. Mantığı net: Düşmanını yenmek için, düşmanını boğacak başka bir düşman yarat. O düşmanın seninle dönüp dövüşmesi sonraki kuşağın sorunudur. Brzezinski’nin 1998 Le Nouvel Observateur cümlesi bu mantığın çıplak itirafıdır: “Birkaç kızgın Müslüman, Sovyet İmparatorluğu’nun çöküşü yanında ne ifade eder?” Üç yıl sonra, 11 Eylül 2001’de o “birkaç kızgın Müslüman” 2.977 Amerikalıyı öldürdü. 2001-2021 ABD’nin Afgan savaşı 2.3 trilyon dolara mal oldu, 2.461 ABD askeri öldü, 20.000+ yaralı. Afganistan halkının kaybı: 240.000+ ölü.

Operasyonun ironik son sahnesi 15 Ağustos 2021’de Kabil’de oynandı: ABD Genelkurmay Başkanı Mark Milley, Taliban’ın şehre girmesini ve Kabil havaalanından paniklemiş ABD askerlerinin çekilmesini televizyondan izledi. Aynı Taliban — 1979’da Carter’ın imzaladığı Presidential Finding’in torunu — 42 yıl sonra Kabil sarayına geri döndü. Aynı Stinger füzeleri, bu kez ABD’nin elinde bırakılan envanterden, Taliban deposuna geçti. Operation Cyclone’un finansörleri Washington’da emekli, hesap vermeden çağdaşlarınla ödüllendirildi: Brzezinski 2017’de 89 yaşında öldü, devlet törenle gömüldü. Çalıştırdığı operasyon ise hâlâ dünyada işlemeye devam ediyor.

Bu yazının okuru için final ders şudur: Emperyalist müdahalenin maliyeti, müdahale eden için bile, müdahale ettiği topluluk kadar yüksektir; sadece zamana yayılır. Atatürk’ün anti-emperyalist çizgisi, romantik bir milliyetçilik değildir; jeopolitik bir realizmdir. Yeşil Kuşak’tan kaçınmak — kendi toplumunun dini, milli, kültürel kodlarını dış güçlerin oyununa kapatmamak — sadece ahlaki bir tercih değil, varoluşsal bir savunmadır. Türkiye 1980 sonrası bu savunmayı kaybetti. Bedeli, hâlâ ödenmektedir.

11 Eylül 2001’in doğum yeri, fanatik bir Saudi’nin mağarası değil; 3 Temmuz 1979, Washington D.C., Beyaz Saray Oval Ofisi‘dir. Bunu unutmayan bir okuyucu, 21. yüzyıl jeopolitiğinin dilini sökmüş demektir.

— Gölge, Kozmik Haberci · “Derin Tarih” köşesi, Bölüm 7 — Yeni Tur 7/10

Kaynaklar

• Zbigniew Brzezinski & Vincent Jauvert — “Les Révélations d’un Ancien Conseilleur de Carter: ‘Oui, la CIA est Entrée en Afghanistan avant les Russes…'” Le Nouvel Observateur (Paris), 15-21 Ocak 1998 (David N. Gibbs / Arizona Üniversitesi sayfasında İngilizce çeviri)
• Robert M. Gates — From the Shadows: The Ultimate Insider’s Story of Five Presidents and How They Won the Cold War (Simon & Schuster, 1996) — eski CIA Direktörü, Operation Cyclone’un Carter’ın 3 Temmuz 1979 imzasıyla başladığını ilk açıklayan resmi anı
• Steve Coll — Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden, from the Soviet Invasion to September 10, 2001 (Penguin Press, 2004) — 2005 Pulitzer ödüllü, alanın altın standardı kaynağı
• Mohammad Yousaf & Mark Adkin — The Bear Trap: Afghanistan’s Untold Story (Leo Cooper, 1992) — Pakistan ISI’nin Afgan masası eski şefi (1983-1987) anıları
• George Crile — Charlie Wilson’s War: The Extraordinary Story of the Largest Covert Operation in History (Atlantic Monthly Press, 2003)
• U.S. Presidential Finding, 3 Temmuz 1979 — CIA gizliliği kısmen 2002-2007 deklasifiye süreçlerinde aşıldı; National Security Archive (George Washington University) dijital koleksiyonunda anılır
• David N. Gibbs — “The Brzezinski Interview with Le Nouvel Observateur (1998)” akademik analiz; Arizona Üniversitesi web sayfası
• Conor Tobin — “The Myth of the ‘Afghan Trap’: Zbigniew Brzezinski and Afghanistan, 1978–1979” Diplomatic History 44(2), 2020 (tuzak hipotezini eleştiren karşı tez)
• Wikipedia — “Operation Cyclone” (kaynaklı genel girizgâh), “Maktab al-Khidamat” (Bin Ladin’in 1984 kuruluşu hakkında ayrıntı)
• VOA News — “How Carter’s covert aid to Afghan rebels redefined his foreign policy record” (Carter’ın ölümü sonrası retrospektif, 2024)
• Mahmood Mamdani — Good Muslim, Bad Muslim: America, the Cold War, and the Roots of Terror (Pantheon, 2004)
• Mehmet Faraç — Türkiye’nin Hizbullah’ı (Günizi, 2001) — Türkiye Hizbullahı ve Afganistan döneminin Türk cihatçı kuşağı üzerine
• Ruşen Çakır — Derin Hizbullah (Metis, 2001)
• Faik Bulut — Ordu ve Din: Asker Gözüyle İslamcı Faaliyetler (Tüm Zamanlar, 1999)
• Birgün — “Yeşil Kuşak: Bir nefret projesi” (Türkiye perspektifinden Yeşil Kuşak analizi)
• STRASAM (Stratejik Araştırmalar Merkezi) — “Ortadoğu ve Türkiye’de Uygulanmak İstenen Yeşil Kuşak Projesi Nedir?”
• Wikimedia Commons — “Reagan sitting with people from the Afghanistan-Pakistan region in February 1983.jpg” (Beyaz Saray fotoğraf arşivi, kamu malı)