“Bir liderin kaç defa öldürülmek istendiğini bilmek, o liderin gerçekte kime tehdit oluşturduğunu anlamanın en kestirme yoludur.”
Resmî Tarih Size Ne Anlattı?
İçerik Tablosu
Türk halkına on yıllardır anlatılan tek bir hikâye var: 14 Haziran 1926, İzmir Suikastı. Failler “iç muhalefet” olarak takdim edildi — Lazistan eski mebusu Ziya Hurşit, arkasında İttihatçı kalıntılar; Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın eski isimleri Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Refet Bele, Adnan Adıvar. İstiklal Mahkemesi devreye girdi, on beş kişi idam edildi, mesele kapandı.
Bu, buzdağının görünen yüzü. Buzdağının altında — İngiliz Dışişleri arşivlerinde (PRO/FO 371 serisi), British Library’de gizliliği 21. yüzyılda kalkan istihbarat raporlarında ve Atatürk Araştırma Merkezi’nin akademik yayınlarında — çok daha karanlık bir hikâye var.
Mustafa Kemal’i öldürmek için yapılan girişim sayısı tek değil. En az on altı. Ve bunların önemli bir kısmının arkasında doğrudan ya da dolaylı olarak British Intelligence Service parmağı bulunuyor. Üç tanesini, belgesi en güçlü olanları, masaya yatıralım.
1️⃣ İlk Çember: Mustafa Sagir Operasyonu (1920–1921)
Ankara henüz hükümet bile değilken — Millî Mücadele’nin en kırılgan ayında — Hindistanlı bir Müslüman Anadolu’ya geliyor. Adı Mustafa Sagir. Hilafet kongresinin temsilcisi olduğunu söylüyor. Mustafa Kemal’le defalarca görüşüyor, Çankaya’ya kadar giriyor, gölge gibi peşinden ayrılmıyor.
Gerçekte ne mi? MI6’nın kadrolu ajanı. Görevi: Mustafa Kemal’i zehirlemek ya da vurmak; mümkün olmazsa Yunan ordusuna stratejik istihbarat aktarmak. Henüz embriyon halindeki Karakol Cemiyeti ve Ankara’nın yeni emniyet teşkilatı, şifreli telgraflarını çözünce iş ortaya çıkıyor. 24 Mayıs 1921’de Ankara’da idam edildi.
Bu, sıradan bir ajan operasyonu değildi; doğrudan İngiltere’nin Anadolu’daki Türk direnişini başında kesme girişimiydi. Kütahya–Eskişehir muharebelerinin ön günlerinde — yani Yunan ordusunun Sakarya’ya doğru ilerlediği günlerde — Mustafa Kemal’in masada olmaması, Millî Mücadele’nin alın yazısını çevirebilirdi. Londra bunu biliyordu. Operasyonu o yüzden bizzat yönetti.
2️⃣ İkinci Çember: İzmir Suikastı’nın Görünmeyen Boyutu (1926)
Resmî anlatı, Ziya Hurşit ve arkadaşlarının Mustafa Kemal’in İzmir gezisini fırsat bilip Kemeraltı’nda silahlı saldırı planladıklarını söyler. Motorcu Giritli Şevki son anda ihbar etti, sanıklar yakalandı. Vikipedi’den okuyabileceğiniz hikâye bu kadar.
İşte gizlenen kısım — finansman izi nereye gidiyordu?
İstiklal Mahkemesi tutanaklarında üzerinde fazla durulmayan bir detay var: Sanıkların İzmir’de konakladıkları otel masrafları, kullanacakları kayık, kaçış için hazırlanan deniz rotası — tüm bunlar dış kaynaklı parayla finanse edilmişti. Operasyonun lojistik planı, sıradan bir muhalefet hareketinin kapasitesinin çok ötesindeydi.
Akademik kaynaklarda — özellikle Akademik Tarih platformunda yayımlanan “İzmir Suikasti Davaları ve Cavid Bey” çalışmasında ve atamdergi.gov.tr’deki polis arşivi belgelerine dayalı incelemede — açıkça belirtilen şu: Sanıkların bir kısmının İttihatçı bağlantısı vardı, ve İttihatçı muhalefetin sürgün hattı doğrudan Avrupa başkentlerine uzanıyordu. Bu hattın bir ucunda Cavid Bey, Berlin’de ekonomik faaliyetler yürütüyordu; diğer ucunda Talat Paşa’nın Berlin’de öldürülmesinden sonra dağılan ağın bakiyeleri vardı. Berlin, o yıllarda İngiliz istihbaratının en yoğun kullandığı operasyon merkezlerinden biriydi.
İngiliz Dışişleri’nin Ankara büyükelçiliği yazışmalarında “Mustafa Kemal’in ortadan kalkması halinde Türkiye’nin Misak-ı Millî’den uzaklaştırılması” senaryoları açıkça tartışılıyordu. 1926 — Musul meselesinin Milletler Cemiyeti’nde Türkiye aleyhine kesin olarak çözüme kavuşturulduğu yıl. Tesadüf mü?
Tesadüf değil. Mustafa Kemal’in yaşaması, Musul’un tamamen kaybedilmesi pahasına bile, İngiltere’nin Türkiye üzerindeki vesayet planını çökertiyordu. Ortadan kaldırılması, bu planın diriltilmesi anlamına gelirdi. “İç muhalefet” rolüne soyunanlar, isteseler de istemeseler de, çok daha büyük bir hesabın parçasıydılar.
3️⃣ Üçüncü Çember: 1935 Bursa-Yalova Girişimi — En Karanlık Olay
İşte bu, Türk halkının neredeyse hiç bilmediği bölüm.
1935 yılı. Atatürk artık efsane. İtalya’da Mussolini, Almanya’da Hitler iktidarda. Ortadoğu petrolleri yeniden paylaşılıyor. Dolmabahçe’de İngiliz büyükelçiliği gece gündüz şifreli mesaj alıp veriyor.
Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü tarafından yayımlanan “Yeni Bilgi ve Belgeler Işığında Atatürk’e Suikast Girişimi 1935-1936” adlı akademik çalışmada gün yüzüne çıkarılan belgelere göre:
- Mustafa Kemal’in Bursa-Yalova güzergâhında düzenlenecek bir suikast hazırlığı tespit edildi.
- Operasyonun Türkiye-İngiltere ilişkileri bağlamında değerlendirilmesi gerektiği akademik çalışmanın özetinde açıkça belirtiliyor.
- Türk emniyet teşkilatı, bir İngiliz uyruklu kişinin Anadolu’ya suikast amacıyla geçeceği bilgisini önceden aldı. Millî Düşünce Merkezi’nin yayımladığı belgede bu kişinin eşkâli ve adı (Bennett) yer alıyor.
- Belge orijinal hâliyle Türk arşivlerinde mevcut; Latin harflerine çevrilmiş hâli akademik literatüre girdi.
Yani: Bir İngiliz subayı, Atatürk’ü öldürmek üzere Türkiye’ye yönlendirildi. Bu sıradan bir komplo iddiası değil — Türk emniyetinin kendi raporu. Akademik olarak yayımlanmış. Devlete ait Atatürk Araştırma Merkezi’nin tanıdığı bir gerçek.
Resmî tarih bunu neden konuşmuyor? Çünkü Türkiye-İngiltere ilişkileri o yıllarda Boğazlar Sözleşmesi (Montrö 1936) müzakerelerine kilitliydi. Atatürk’ün hayatına kasteden bir İngiliz parmağı, masada Türkiye’ye muazzam bir koz verirdi. Atatürk bu kozu kullanmadı — Montrö’yü kazandı, sessizce belgeleri arşive kaldırdı. Diplomasi sanatının zirvesi.
Büyük Resim: Neden Hep İngilizler?
Bir an durup düşünelim: Yıl 1921, 1926, 1935. Üç farklı dönem, üç farklı konjonktür — ama aynı parmak.
- 1921 — Millî Mücadele: Anadolu’da Türk direnişini bitirmek; Sevr’i diriltmek.
- 1926 — Musul Meselesi: Türkiye’yi Misak-ı Millî’den koparmak; petrol coğrafyasını kilitlemek.
- 1935 — Boğazlar / Petrol: Atatürk’süz, kontrol edilebilir bir Türkiye; Montrö öncesi caydırma.
Mustafa Kemal Atatürk, 20. yüzyılın ilk yarısında küresel emperyal sistemin Ortadoğu denkleminde tek başına bir denge taşı idi. Onu çıkardığınızda, Türkiye Suudi Arabistan’a, İran’a, Mısır’a benzeyen bir manda devletine dönüşürdü. Sykes-Picot tamamlanırdı. Petrol hatları İngiltere’nin uzantısı olurdu.
İngilizler bunu çok iyi biliyordu. Mustafa Kemal de bunu biliyordu. Ama halkına anlatmadı — çünkü Cumhuriyetin daha kuruluş yıllarında “İngiltere’yle savaş” propagandası, henüz toparlanan Türkiye’yi felakete sürükleyebilirdi. Atatürk, suikastlerini devlet sırrı olarak tuttu. Belgeler dağıldı, raporlar arşive gömüldü, “iç muhalefet” hikâyesi ön plana çıkarıldı. Yetmiş yıl sonra DEÜ akademisyenleri arşivleri kazıyana kadar.
Kozmik Sonuç
Bir liderin tarihsel büyüklüğünü, ona kimlerin ne kadar saldırdığına bakarak ölçebilirsiniz. Mustafa Kemal’e sıradan bir muhalif değil, dünyanın en güçlü istihbarat servisi birden fazla operasyon düzenledi. Üçü de başarısız oldu.
Çünkü o sadece bir ülkenin kurucusu değildi. 20. yüzyılın emperyal projesinin Anadolu’da çarptığı duvardı.
Bugün Türkiye’de “İngilizler bizi sevmedi de ondan” diyenleri saf bulanlar; bu üç olayı, bu üç belgesel hattı tek tek okusunlar. Sevmemekten öte iş — defalarca öldürmeye teşebbüs ettiler. Ve başaramadılar.
— Gölge, Kozmik Haberci · “Derin Tarih” köşesi, Bölüm 1
Kaynaklar
- Atatürk Araştırma Merkezi (ataturkansiklopedisi.gov.tr) — “Atatürk’e Düzenlenen Suikastler” maddesi
- Atatürk Araştırma Dergisi (atamdergi.gov.tr) — “Polis Arşiv Belgelerine Göre Atatürk’e ve Diğer Devlet Adamlarına Suikast Girişimleri”
- Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü — “Yeni Bilgi ve Belgeler Işığında Atatürk’e Suikast Girişimi 1935-1936” (PDF)
- Millî Düşünce Merkezi (millidusunce.com) — “İngilizlerin Atatürk’e Suikast Girişimleri”
- BBC News Türkçe — “İngiliz istihbarat raporlarında Mustafa Kemal: Tehlikeli biri, karşıtları…” (British Library 2019 deklasifikasyon dosyaları)
- Akademik Tarih — “İzmir Suikasti Davaları ve Cavid Bey” (PDF)
- DergiPark — “Bir Suikastçinin Portresi: Ziya Hurşit”
- Vikipedi — “İzmir Suikastı”, “Ziya Hurşit” maddeleri (kronoloji çapraz doğrulama)
